Ένα έργο πνοής, που θα έπρεπε να αποτελεί παράδειγμα καλής διαχείρισης και σχεδιασμού, στην Ήπειρο εξελίσσεται σε ένα πραγματικό γολγοθά, θέτοντας σοβαρά ερωτήματα για τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων έργων. Ο λόγος για έναν κεντρικό κόμβο, κόστους πολλών εκατομμυρίων ευρώ, ο οποίος, πέραν της εντυπωσιακής του κατασκευής, περιελάμβανε και πεζοδρόμια από μάρμαρο – μια επιλογή που, σύμφωνα με τις καταγγελίες, υπαγορεύτηκε αποκλειστικά από τον μελετητή του έργου. Το παράδοξο, όμως, δεν σταματά στην αισθητική υπερβολή, αλλά διογκώνεται όταν, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, διαπιστώνεται ένα αδιανόητο ατόπημα: σημαντικές εκτάσεις γης, οι οποίες ενσωματώθηκαν στον κόμβο, είναι στην πραγματικότητα ιδιωτικές. Η διορθωτική κίνηση; Η αναγκαστική απαλλοτρίωση αυτών των εκτάσεων, με το αντίστοιχο κόστος για το δημόσιο. Το Περιφερειακό Συμβούλιο Ηπείρου βρέθηκε στο επίκεντρο μιας σφοδρής αντιπαράθεσης, με αφορμή την κήρυξη αναγκαστικής απαλλοτρίωσης που προέκυψε από αυτή την απίστευτη παράλειψη.
Οι συζητήσεις ήταν έντονες, καθώς οι αρμόδιοι καλούνται να δώσουν εξηγήσεις για το πώς ένα έργο επιπέδου εκατομμυρίων ευρώ, με τόσο προφανή σφάλματα στον σχεδιασμό, μπόρεσε να φτάσει στην ολοκλήρωσή του χωρίς να εντοπιστούν εγκαίρως οι ιδιοκτησιακές εκκρεμότητες. Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τις αδυναμίες του συστήματος διαχείρισης και εποπτείας των δημόσιων συμβάσεων. Η επιλογή υλικών όπως το μάρμαρο για πεζοδρόμια, ενώ μπορεί να ανταποκρίνεται σε μια αισθητική αντίληψη, ωχριά μπροστά στην ουσιαστική πρόβλεψη για την ιδιοκτησία της γης. Το γεγονός ότι οι ιδιωτικές εκτάσεις έγιναν αντιληπτές μόνο μετά την τελική παράδοση του έργου, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την πληρότητα των μελετών, την επάρκεια των ελέγχων κατά τη διάρκεια της κατασκευής, αλλά και τον ρόλο των επιβλεπόντων.
Η αναγκαστική απαλλοτρίωση, μια διαδικασία που πρέπει να εφαρμόζεται στον απόλυτα αναγκαίο βαθμό και με απόλυτη προσοχή, στην προκειμένη περίπτωση μοιάζει με δαπανηρή «επιδιόρθωση» ενός πολύ μεγαλύτερου λάθους. Οι φορολογούμενοι καλούνται τώρα να καλύψουν το κόστος των απαλλοτριώσεων, τη στιγμή που τα χρήματα θα μπορούσαν να είχαν επενδυθεί σε έργα που πράγματι έχουν πραγματικό αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών, χωρίς τις αχρείαστες αυτές παρεμβάσεις. Η αντιπαράθεση, η οποία ξέσπασε στο Περιφερειακό Συμβούλιο, δεν ήταν απλώς μια πολιτική αντιμαχία, αλλά αντικατόπτριζε την αγανάκτηση των τοπικών φορέων και των πολιτών απέναντι σε μία τόσο κραυγαλέα περίπτωση κακοδιαχείρισης. Οι ερωτήσεις που τίθενται είναι ποιος φέρει την τελική ευθύνη για την παράλειψη του εντοπισμού των ιδιωτικών ιδιοκτησιών, εάν έγιναν οι δέουσες ενέργειες για την προηγούμενη διασφάλιση όλων των αδειοδοτήσεων και των ιδιοκτησιακών καθεστώτων, και τέλος, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για την υπερβάλλουσα δαπάνη που προκύπτει από την αναγκαστική απαλλοτρίωση, η οποία θα πρέπει να έχει γίνει υπό πίεση χρόνου και χωρίς την ευελιξία μιας κανονικής προμελέτης.
Ο «μαρμάρινος» κόμβος, συμβολικά, φαίνεται να αντιπροσωπεύει ένα έργο που, ενώ έλαμπε εξωτερικά, έκρυβε στο εσωτερικό του σοβαρές αδυναμίες στη θεμελίωσή του, αδυναμίες που τώρα κοστίζουν ακριβά στο δημόσιο ταμείο και, κυρίως, αμαυρώνουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τις δημόσιες αρχές και τους θεσμούς που είναι επιφορτισμένοι με την υλοποίηση τέτοιων απαραίτητων υποδομών. Οι εμπλεκόμενοι φορείς, από την πλευρά τους, καλούνται να προτάξουν την αδιαφιλονίκητη προτεραιότητα της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Η περίπτωση του συγκεκριμένου κόμβου αποτελεί ένα διδακτικό παράδειγμα του τι συμβαίνει όταν οι προτεραιότητες μετατοπίζονται από την ουσιαστική λειτουργικότητα και τη σωστή διαχείριση των πόρων, σε αμφιλεγόμενες αισθητικές επιλογές ή σε ελλιπείς προετοιμασίες. Η προώθηση μεγάλων τεχνικών έργων απαιτεί ακρίβεια, υπευθυνότητα και, πρωτίστως, την έμπρακτη απόδειξη ότι τα χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου δαπανώνται με σύνεση και με γνώμονα το πραγματικό συμφέρον του κοινωνικού συνόλου.
Η τελική κρίση για την επιτυχία ενός τέτοιου έργου δεν μετριέται μόνο με τα μέτρα του, ούτε από την ποιότητα των υλικών του, αλλά κυρίως από την ομαλή και απρόσκοπτη ενσωμάτωσή του στον ιστό της περιοχής, χωρίς να δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα ή να επιβαρύνει περαιτέρω τους πολίτες με αχρείαστες δαπάνες και γραφειοκρατικές ταλαιπωρίες.
