Μια νεοσύστατη δομή του αμερικανικού Πενταγώνου, με αντικείμενο τη συστηματική συλλογή και ανάλυση πληροφοριών για τα καρτέλ ναρκωτικών, φέρεται να είχε ρόλο-κλειδί στην επιχείρηση που κατέληξε στον θάνατο του βαρόνου των ναρκωτικών Νεμέσιο «Ελ Μέντσο» Οσεγκέρα στο Μεξικό. Την πληροφορία επιβεβαίωσε στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters Αμερικανός στρατιωτικός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η Κοινή Διυπηρεσιακή Μονάδα Κατά των Καρτέλ (Joint Interagency Task Force-Counter Cartel / JIATF-CC), στην οποία συμμετέχουν διαφορετικές υπηρεσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης των ΗΠΑ, τέθηκε επίσημα σε λειτουργία τον προηγούμενο μήνα. Αποστολή της είναι η χαρτογράφηση των εγκληματικών δικτύων που δρουν κατά μήκος της μεθορίου Ηνωμένων Πολιτειών και Μεξικού, με έμφαση στις διασυνδέσεις, τις οικονομικές ροές και τις διαδρομές διακίνησης ναρκωτικών.
Ο Αμερικανός αξιωματούχος που μίλησε στο Reuters δεν έδωσε συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το είδος των πληροφοριών που φέρεται να παρείχε η JIATF-CC στις μεξικανικές αρχές, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι η επιχείρηση σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον μεξικανικό στρατό.
Σε ανάλογο πνεύμα, πρώην Αμερικανός αξιωματούχος, επίσης υπό καθεστώς ανωνυμίας, ανέφερε – χωρίς να κατονομάσει ρητά τη JIATF-CC – ότι οι ΗΠΑ είχαν καταρτίσει πλήρη και λεπτομερή φάκελο για τον Οσεγκέρα και τον είχαν διαβιβάσει στις μεξικανικές αρχές. Όπως σημείωσε, ο «Ελ Μέντσο» βρισκόταν «πολύ ψηλά – αν όχι στην κορυφή» της λίστας των βασικών στόχων των ΗΠΑ στο Μεξικό.
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στην πολιτεία Χαλίσκο, στο δυτικό Μεξικό, με στόχο τη σύλληψη του 60χρονου αρχηγού του καρτέλ. Κατά τη διάρκειά της, ο Οσεγκέρα σκοτώθηκε από τις μεξικανικές ένοπλες δυνάμεις. Ο θάνατός του προκάλεσε άμεση και βίαιη αντίδραση από μέλη του καρτέλ, τα οποία προχώρησαν σε εμπρησμούς οχημάτων και αποκλεισμούς βασικών αυτοκινητοδρόμων σε αρκετές πολιτείες της χώρας, δημιουργώντας σκηνικό έντασης και ανασφάλειας.
Το υπουργείο Άμυνας του Μεξικού ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν «πληροφορίες» που συνέβαλαν στην επιχείρηση, χωρίς να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις. Παράλληλα, κυβερνητικές πηγές στη μεξικανική πρωτεύουσα υπογράμμισαν ότι ο σχεδιασμός και η εκτέλεση της επιχείρησης ήταν αποκλειστικά έργο των μεξικανικών αρχών, χωρίς ενεργό συμμετοχή αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στο πεδίο.
Ο Νεμέσιο Οσεγκέρα, πρώην αστυνομικός, είχε καταφέρει επί χρόνια να διαφεύγει των διωκτικών αρχών, παρά τις επανειλημμένες επιχειρήσεις για τον εντοπισμό του. Ως επικεφαλής του καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά (CJNG), είχε αναδειχθεί σε μία από τις πιο ισχυρές και αινιγματικές φιγούρες του οργανωμένου εγκλήματος στο Μεξικό. Οι ΗΠΑ είχαν επικηρύξει τον ίδιο με 15 εκατομμύρια δολάρια, προσφέροντας ένα από τα υψηλότερα ποσά για σύλληψη ηγετικού στελέχους καρτέλ.
Η εξόντωση του «Ελ Μέντσο» θεωρείται από πολλούς αναλυτές σημαντικό πλήγμα για τα δίκτυα διακίνησης κοκαΐνης και φαιντανύλης που διοχετεύονται προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα καρτέλ του Μεξικού διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην παραγωγή και διακίνηση συνθετικών οπιοειδών, τα οποία έχουν προκαλέσει βαθιά κρίση δημόσιας υγείας στις ΗΠΑ.
Σε πολιτικό επίπεδο, η υπόθεση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο πίεσης που έχει ασκήσει η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προς την πρόεδρο του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ, με στόχο την εντατικοποίηση των επιχειρήσεων κατά των καρτέλ. Στο παρελθόν, η Ουάσιγκτον έχει διαμηνύσει ότι εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο πιο άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής, γεγονός που έχει προκαλέσει πολιτικές και διπλωματικές εντάσεις.
Χαρτογράφηση των καρτέλ και νέα στρατηγική
Η JIATF-CC παραμένει μέχρι στιγμής σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό. Στον επίσημο ιστότοπό της αναφέρεται ότι αποστολή της είναι να «εντοπίσει, να διαταράξει και να εξαρθρώσει δίκτυα καρτέλ που αποτελούν απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες, κατά μήκος των συνόρων ΗΠΑ-Μεξικού».
Ο επικεφαλής της μονάδας, ταξίαρχος Μαουρίτσιο Καλαμπρέζι, είχε δηλώσει πρόσφατα στο Reuters ότι ο αμερικανικός στρατός αξιοποιεί την εμπειρία που απέκτησε από την αντιμετώπιση τρομοκρατικών οργανώσεων, όπως η Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος, προσαρμόζοντας μεθόδους ανάλυσης και δικτυοκεντρικής χαρτογράφησης στην περίπτωση των καρτέλ.
«Τα καρτέλ λειτουργούν διαφορετικά από την Αλ Κάιντα ή το Ισλαμικό Κράτος, έχουν διαφορετικά κίνητρα, κάτι που καθιστά ακόμη πιο σημαντικό για εμάς να εντοπίσουμε ολόκληρα δίκτυα ώστε να τα πλήξουμε και να τα εξαρθρώσουμε», δήλωσε ο Καλαμπρέζι.
Από την πλευρά του, ο Τζακ Ράιλι, πρώην αξιωματούχος της αμερικανικής Υπηρεσίας Δίωξης Ναρκωτικών (DEA), επισήμανε ότι η απόφαση του προέδρου Τραμπ να εντάξει μεξικανικά καρτέλ στον κατάλογο των τρομοκρατικών οργανώσεων «ξεκλείδωσε» πρόσθετους πόρους και νομικά εργαλεία για την αντιμετώπισή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο, άλλος Αμερικανός αξιωματούχος, μιλώντας επίσης στο Reuters πριν από την επιχείρηση στο Χαλίσκο, είχε υπογραμμίσει ότι η δημιουργία της JIATF-CC αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τον περιορισμό της διακίνησης ναρκωτικών. Η στρατηγική αυτή περιλαμβάνει ενισχυμένη παρουσία και επιτήρηση στα σύνορα, αλλά και επιχειρήσεις αναχαίτισης σε θαλάσσιες οδούς.
Ειδικότερα, οι ΗΠΑ έχουν προχωρήσει σε επανειλημμένα πλήγματα κατά ταχύπλοων σκαφών που φέρονται να μεταφέρουν ναρκωτικά στην Καραϊβική και στον Ειρηνικό Ωκεανό. Ωστόσο, η νομιμότητα ορισμένων από αυτές τις ενέργειες έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση από νομικούς και ειδικούς σε θέματα διεθνούς δικαίου, προκαλώντας πολιτικές αντιπαραθέσεις στην Ουάσιγκτον.
