Σφοδρή πολιτική και θεσμική αντιπαράθεση εκτυλίχθηκε στην Ολομέλεια της Βουλής με αφορμή τις συμβάσεις έρευνας και αξιοποίησης υδρογονανθράκων, αλλά και τον ευρύτερο προσανατολισμό της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Στο επίκεντρο της σύγκρουσης βρέθηκαν ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, οι οποίοι αντάλλαξαν αιχμηρές τοποθετήσεις με ιστορικές, διπλωματικές και νομικές αναφορές.
Η απάντηση Παπασταύρου στη σκληρή κριτική Σαμαρά
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας απάντησε στις επικρίσεις του πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος είχε καταγγείλει νωρίτερα «κατευναστική» εξωτερική πολιτική και προειδοποίησε για ενδεχόμενη «εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων» μέσω της σύμβασης της Ελλάδας με την Chevron για έρευνες νοτίως της Κρήτης.
Ο κ. Παπασταύρου, επιλέγοντας να ξεκινήσει με μια προσωπική αναφορά στην περίοδο της κοινής τους συνεργασίας, υπενθύμισε ότι το 2012 είχε κληθεί από τον τότε πρωθυπουργό να αναλάβει κρίσιμες διαπραγματεύσεις για τη χώρα. Όπως είπε, εκείνη η προσπάθεια οδήγησε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους στην εκταμίευση 44 δισ. ευρώ, που συνέβαλαν καθοριστικά στη διατήρηση της Ελλάδας στο ευρώ.
«Σε εξαιρετικά δύσκολες στιγμές για την πατρίδα μας αγωνιστήκαμε μαζί και πετύχαμε το ακατόρθωτο. Ωστόσο, στο ζήτημα των συμβάσεων για τους υδρογονάνθρακες θεωρώ ότι δεν έχετε πλήρη εικόνα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι τέτοιου τύπου συμβάσεις με ιδιωτικές εταιρείες δεν μπορούν να οδηγήσουν σε εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. «Τα δικαιώματα αυτά, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν μεταβιβάζονται μέσω ιδιωτικών συμβάσεων. Παρ’ όλα αυτά, οι συμφωνίες έχουν ιδιαίτερη σημασία για τα εθνικά συμφέροντα», σημείωσε.
«Ενισχύουν τη νομική θέση της Ελλάδας»
Συνεχίζοντας την τοποθέτησή του, ο κ. Παπασταύρου επέμεινε ότι οι συμφωνίες με διεθνείς ενεργειακούς ομίλους ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας στο διεθνές πεδίο.
Όπως εξήγησε, το γεγονός ότι εταιρείες συμφωνούν να δραστηριοποιηθούν σε περιοχές όπου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο και σχετική ρηματική διακοίνωση της Λιβύης στον ΟΗΕ, αποτελεί στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη στο διεθνές δίκαιο.
«Η συμμετοχή μιας εταιρείας σε τέτοια έργα λειτουργεί ενισχυτικά για τα ελληνικά επιχειρήματα και αποδυναμώνει τις αντίθετες θέσεις», υποστήριξε.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στο ζήτημα του λεγόμενου τριεθνούς σημείου μεταξύ Ελλάδας, Λιβύης και Αιγύπτου, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για περιοχή που δεν έχει ακόμη οριοθετηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η διάταξη του άρθρου 30 της σύμβασης, όπως εξήγησε, αποτελεί μια νομική πρόβλεψη που διασφαλίζει τα συμφέροντα του Δημοσίου.
«Η τελική απόφαση σε κάθε περίπτωση ανήκει στην Ελλάδα, η οποία διατηρεί πλήρη διακριτική ευχέρεια», υπογράμμισε.
«Δεν υπάρχει κατευνασμός»
Ο υπουργός απέρριψε επίσης τον ισχυρισμό του πρώην πρωθυπουργού περί κατευναστικής πολιτικής έναντι της Τουρκίας.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε για κατευνασμό όταν έχουμε ελληνικές φρεγάτες Κίμωνα και Ψαρά, αλλά και μαχητικά F-16 να επιχειρούν στην Κύπρο. Δεν βρέθηκαν εκεί για μια απλή επίσκεψη. Η παρουσία τους είναι διαρκής», ανέφερε.
Κατά τον ίδιο, οι νέες ενεργειακές συμφωνίες αυξάνουν σημαντικά τις περιοχές όπου μπορούν να πραγματοποιηθούν έρευνες για υδρογονάνθρακες, γεγονός που – όπως είπε – πολλαπλασιάζει τις πιθανότητες ανακάλυψης αξιοποιήσιμων κοιτασμάτων.
Η αιχμηρή απάντηση Σαμαρά για τους «επαγγελματίες ανησυχούντες»
Από την πλευρά του, ο Αντώνης Σαμαράς ξεκίνησε την παρέμβασή του με σαφείς αιχμές προς το Μέγαρο Μαξίμου, απαντώντας στις αναφορές περί «επαγγελματιών ανησυχούντων».
Ο πρώην πρωθυπουργός επέλεξε να απαριθμήσει μια σειρά ζητημάτων για τα οποία – όπως είπε – θα μπορούσε να εκφράσει ανησυχίες, αλλά δεν το έκανε.
«Σήμερα δεν σκοπεύω να εκφράσω τις ανησυχίες μου:
– για την ακρίβεια και την αισχροκέρδεια,
– για τη διαφθορά που πλέον καταγράφεται και από την Ευρωπαϊκή Ένωση,
– για τις υποκλοπές που με αφορούν προσωπικά,
– για τα πληρωμένα τρόλ που δηλητηριάζουν τη δημοκρατία,
– για την κρίση στέγης,
– για το αγροτικό πρόβλημα και τη συμφωνία Mercosur,
– για το δημογραφικό,
– για τις μεταναστευτικές ροές που ενδέχεται να ενταθούν λόγω πολέμων,
– για τη συρρίκνωση της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας,
– και για την κοινωνική κόπωση που βιώνουν οι πολίτες».
Όπως είπε, επιλέγει να μην αναφερθεί σε αυτά ώστε «να μην στενοχωρηθεί ο πρωθυπουργός και επανέλθει στο αφήγημα περί “πατριωτών του καναπέ”».
Στη συνέχεια διερωτήθηκε σε ποιους αναφερόταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης όταν μιλούσε για «επαγγελματίες ανησυχούντες», σημειώνοντας ότι κυβερνητικά μέσα ενημέρωσης υπαινίσσονται τον ίδιο και τον Κώστα Καραμανλή.
«Δεν θέλω να πιστέψω ότι ο πρωθυπουργός κατηγορεί δύο πρώην πρωθυπουργούς και προέδρους της παράταξης ότι έχουν ως “επάγγελμα” την έκφραση εθνικών ανησυχιών», είπε χαρακτηριστικά.
Κριτική για την εξωτερική πολιτική
Στη συνέχεια ο κ. Σαμαράς άσκησε κριτική στη στρατηγική της κυβέρνησης στην εξωτερική πολιτική, υποστηρίζοντας ότι στερείται διορατικότητας.
Όπως ανέφερε, σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις αναδεικνύουν τη σημασία της στρατηγικής σκέψης, η ελληνική διπλωματία – κατά την άποψή του – λειτουργεί με βραχυπρόθεσμη λογική.
«Η πολιτική που ακολουθείται θυμίζει το δόγμα “όπου φυσάει ο άνεμος”, δηλαδή μια πολιτική ρηχή και κοντόφθαλμη», υποστήριξε.
Θετική αναφορά στις κινήσεις για την Κύπρο
Παρά την κριτική του, ο πρώην πρωθυπουργός αναγνώρισε ορισμένες κινήσεις της κυβέρνησης ως θετικές, ιδίως σε ό,τι αφορά την ενίσχυση της άμυνας της Κύπρου.
«Η Κύπρος είναι ευρωπαϊκό έδαφος και σύνορο της Ευρώπης. Η μόνιμη παρουσία ελληνικών και ευρωπαϊκών δυνάμεων στο νησί είναι απαραίτητη», τόνισε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι στη στρατηγική της λεγόμενης «γαλάζιας πατρίδας» που προωθεί η Τουρκία.
Ο κ. Σαμαράς χαρακτήρισε σωστές κινήσεις την αποστολή ελληνικών φρεγατών και αεροσκαφών στην Κύπρο, την ανάπτυξη συστημάτων Patriot στην Κάρπαθο και τη συμφωνία συνεργασίας με τη Βουλγαρία.
Ωστόσο, σημείωσε ότι η κυβέρνηση δεν αντέδρασε επαρκώς σε άλλες προκλήσεις, όπως – όπως είπε – στην περίπτωση της Κάσου, ενώ επισήμανε ότι η τουρκική Navtex που διχοτομεί το Αιγαίο εξακολουθεί να ισχύει.
Η κριτική για τις συμβάσεις υδρογονανθράκων
Ο πρώην πρωθυπουργός υπενθύμισε ότι κατά τη δική του θητεία, το 2012, προωθήθηκε η δημοπράτηση θαλάσσιων οικοπέδων για έρευνες υδρογονανθράκων, στο πλαίσιο της επιδίωξης ενεργειακής αυτάρκειας της χώρας.
Στο ίδιο πλαίσιο άσκησε κριτική στον πρωθυπουργό, υπενθυμίζοντας ότι το 2021 είχε δηλώσει στον ΟΗΕ πως ο ορυκτός πλούτος της Ελλάδας αποτελεί «χαμένη υπόθεση».
Ωστόσο, διευκρίνισε ότι δεν είναι αντίθετος με τις εξορύξεις. «Είμαι υπέρ να προχωρήσουν και μάλιστα άμεσα», ανέφερε.
Η ένστασή του, όπως εξήγησε, αφορά συγκεκριμένα την παράγραφο 3 του άρθρου 30 της σύμβασης με τη Chevron.
Κατά τον ίδιο, η συγκεκριμένη διάταξη δημιουργεί αμφιβολίες ως προς την οριοθέτηση της περιοχής εκμετάλλευσης σε περίπτωση συμφωνίας της Ελλάδας με «ένα ή περισσότερα γειτονικά κράτη».
Όπως υποστήριξε, η διατύπωση αυτή ενδέχεται να ανοίγει – έστω έμμεσα – περιθώρια αναγνώρισης του τουρκολιβυκού μνημονίου.
«Με αυτόν τον τρόπο εμφανίζεται η ίδια η Ελληνική Δημοκρατία να προεξοφλεί πιθανή μείωση της περιοχής όπου θα πραγματοποιούνται έρευνες», σημείωσε.
«Δεν υπάρχουν επαγγελματίες ανησυχούντες»
Κλείνοντας την ομιλία του, ο Αντώνης Σαμαράς τόνισε ότι η ανησυχία για τα εθνικά ζητήματα δεν αποτελεί πολιτική επιλογή, αλλά στάση ευθύνης.
«Η ανησυχία δεν είναι επιλογή. Είναι πράξη συνείδησης», ανέφερε.
Και κατέληξε με μια φράση που προκάλεσε αίσθηση στην αίθουσα της Ολομέλειας:
«Δεν υπάρχουν επαγγελματίες ανησυχούντες. Υπάρχουν ερασιτέχνες εφησυχασμένοι».
