Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το ενδεχόμενο ανάληψης ναυτικής δράσης με στόχο τη διατήρηση ανοικτών των Στενών του Ορμούζ, σε μια περίοδο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων που επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Στο τραπέζι βρίσκονται δύο πιθανά σενάρια για ευρωπαϊκή παρουσία στην περιοχή, ενώ παράλληλα εντείνονται οι πιέσεις από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών για ευρύτερη διεθνή κινητοποίηση με στόχο την ομαλοποίηση των εξαγωγών πετρελαίου και τη συγκράτηση των τιμών του αργού. Το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει εκτενώς τη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ που πραγματοποιείται στις Βρυξέλλες.
Η συζήτηση εντός της Ένωσης επικεντρώνεται κυρίως στη δυνατότητα ευρωπαϊκής συνεισφοράς στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας σε μια από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κομβικό σημείο για τη μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς τις διεθνείς αγορές, γεγονός που καθιστά τη σταθερότητα της περιοχής κρίσιμη για την παγκόσμια οικονομία.
«Είναι προς το συμφέρον μας να παραμείνουν ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ, και γι’ αυτό συζητάμε επίσης τι μπορούμε να κάνουμε σχετικά από ευρωπαϊκής πλευράς», τόνισε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας προσερχόμενη στο συμβούλιο των υπουργών.
Σύμφωνα με τις προτάσεις που βρίσκονται υπό εξέταση, η ΕΕ θα μπορούσε είτε να επεκτείνει την υφιστάμενη ναυτική επιχείρηση «Ασπίδες», η οποία έχει αναπτυχθεί για την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, είτε να προχωρήσει στη δημιουργία ενός πιο ευέλικτου σχήματος συνεργασίας. Στη δεύτερη περίπτωση θα συγκροτηθεί ένας λεγόμενος «συνασπισμός των προθύμων», στον οποίο τα κράτη-μέλη θα μπορούν να συνεισφέρουν μέσα και στρατιωτικές δυνατότητες σε εθελοντική βάση.
Η συζήτηση αυτή εξελίσσεται παράλληλα με την αυξανόμενη πίεση από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ζητά ευρύτερη διεθνή συμμετοχή για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην περιοχή. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει καλέσει τις χώρες του ΝΑΤΟ να συνδράμουν με πολεμικά πλοία, επιδιώκοντας μια συντονισμένη στρατιωτική παρουσία που θα διασφαλίζει τη συνέχιση των ενεργειακών ροών από τον Περσικό Κόλπο.
Ο ίδιος έχει διαμηνύσει ότι «αν δεν υπάρξει απάντηση ή αν η απάντηση είναι αρνητική, θα είναι πολύ κακή «για το μέλλον του ΝΑΤΟ».
Ωστόσο, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης η υλοποίηση μιας τέτοιας πρωτοβουλίας δεν είναι απλή υπόθεση. Η ευρωπαϊκή επιχείρηση «Ασπίδες», η οποία ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη για την προστασία εμπορικών πλοίων από επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, διαθέτει συγκεκριμένη εντολή που δεν καλύπτει επιχειρησιακή δράση στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ. Για να επεκταθεί η αποστολή της προς τον Περσικό Κόλπο, θα απαιτηθεί τροποποίηση του επιχειρησιακού της πλαισίου, απόφαση που προϋποθέτει συμφωνία των κρατών-μελών.
Παράλληλα, διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η αποστολή αντιμετωπίζει και ζήτημα διαθέσιμων μέσων. Οι υφιστάμενες δυνατότητες της ευρωπαϊκής δύναμης θεωρούνται περιορισμένες για την ανάληψη πιο απαιτητικών επιχειρησιακών καθηκόντων σε μια τόσο ευαίσθητη περιοχή.
«Για να διαδραματίσει ενεργό ρόλο υπό τις παρούσες συνθήκες, χρειάζονται περισσότερα μέσα», ανέφερε την περασμένη Παρασκευή Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Οι επιφυλάξεις αυτές αντικατοπτρίζονται και στις δημόσιες τοποθετήσεις ορισμένων ευρωπαίων αξιωματούχων. Χαρακτηριστική είναι η στάση της Γερμανίας, η οποία εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς την αποτελεσματικότητα μιας ενδεχόμενης επέκτασης της αποστολής.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόχαν Βάντεφουλ υπογράμμισε ότι η υφιστάμενη επιχείρηση δεν έχει αποδείξει μέχρι στιγμής την αποτελεσματικότητά της σε βαθμό που να δικαιολογεί περαιτέρω επέκταση.
«Γι’ αυτό είμαι πολύ επιφυλακτικός ότι η επέκταση της αποστολής στα Στενά του Ορμούζ θα προσέφερε μεγαλύτερη ασφάλεια», είπε χαρακτηριστικά.
Παρά τις διαφωνίες, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των συνεπειών που έχει ήδη η ένταση στην περιοχή στις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Οι εξελίξεις γύρω από τον Περσικό Κόλπο επηρεάζουν άμεσα τις τιμές του πετρελαίου, οδηγώντας σε ανοδικές πιέσεις στο ενεργειακό κόστος σε παγκόσμιο επίπεδο.
Το ζήτημα αυτό εξετάζεται παράλληλα και από τους υπουργούς Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι συνεδριάζουν επίσης στις Βρυξέλλες προκειμένου να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις της κρίσης στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο αρμόδιος Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν εμφανίστηκε καθησυχαστικός όσον αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση δεν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εν λόγω περιοχή για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών. Ωστόσο, παραδέχθηκε ότι η κρίση επηρεάζει ήδη τις τιμές.
«Η Ε.Ε δεν εξαρτάται τόσο πολύ από καύσιμα –είτε φυσικό αέριο είτε πετρέλαιο– από τη συγκεκριμένη περιοχή. Αρα δεν αντιμετωπίζουμε πρόβλημα ασφάλειας εφοδιασμού. Αντιμετωπίζουμε όμως πρόβλημα τιμών», τόνισε προσερχόμενος στο συμβούλιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει ήδη ένα ευρύ πακέτο μέτρων προκειμένου να αντιμετωπιστεί η άνοδος του ενεργειακού κόστους. Μεταξύ των προτάσεων που έχουν τεθεί στο τραπέζι περιλαμβάνονται η πιθανή επιβολή ανώτατου ορίου τιμών στο φυσικό αέριο, η παροχή επιδοτήσεων για τη συγκράτηση των τιμών ενέργειας, καθώς και η ενίσχυση των κρατικών παρεμβάσεων όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.
Παράλληλα, η Κομισιόν προτείνει την ευρύτερη αξιοποίηση μακροχρόνιων συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στη σταθεροποίηση των τιμών και στη μείωση της έκθεσης των ευρωπαϊκών οικονομιών στις διακυμάνσεις της διεθνούς αγοράς.
Οι τελικές αποφάσεις, ωστόσο, δεν θα ληφθούν σε επίπεδο υπουργών, αλλά αναμένεται να αποτελέσουν αντικείμενο συζήτησης και πολιτικής διαπραγμάτευσης στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη στις Βρυξέλλες, όπου οι ευρωπαίοι ηγέτες θα κληθούν να καθορίσουν την κοινή στρατηγική της Ένωσης απέναντι στις ενεργειακές και γεωπολιτικές προκλήσεις της περιόδου.
