Με αφορμή τη συντονισμένη εορταστική συγκυρία της εμβληματικής επετείου της Απελευθέρωσης των Ιωαννίνων και τον παγκόσμιο εορτασμό της Ημέρας της Γυναίκας, το Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ηπείρου (ΓΑΚ – ΙΑΜΗ) προσκαλεί το ευρύ κοινό σε μια ξεχωριστή εκδήλωση. Τη Δευτέρα 16 Μαρτίου 2026, στις 11:00 π.μ., οι χώροι του Αρχείου θα ανοίξουν για να φιλοξενήσουν μια πρωτότυπη παρουσίαση. Στόχος της είναι να αναδείξει σπάνια, συχνά άγνωστα στο ευρύ κοινό, αρχειακά τεκμήρια. Αυτά τα ντοκουμέντα θα ρίξουν φως σε άγνωστες πτυχές της ιστορίας, εστιάζοντας ιδιαίτερα στον δυναμικό και πολυδιάστατο ρόλο του γυναικείου φύλου στην κοινωνική, πολιτιστική, οικονομική και εθνική ζωή της Ηπείρου, από προηγούμενες δεκαετίες μέχρι και την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης και της ενσωμάτωσης. Η επιλογή της συγκεκριμένης ημέρας δεν είναι τυχαία, καθώς επιχειρεί να συνδέσει δύο κομβικές στιγμές: την απελευθέρωση μιας πόλης-συνόλου και την αναγνώριση της συνεισφοράς των γυναικών στην ιστορική πορεία της χώρας.
Η εκδήλωση αυτή αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία για το κοινό να έρθει σε επαφή με αυθεντικό ιστορικό υλικό, το οποίο έχει διατηρηθεί με σχολαστικότητα στο Ιστορικό Αρχείο – Μουσείο Ηπείρου. Θα παρουσιαστούν έγγραφα, φωτογραφίες, επιστολές και προσωπικά αντικείμενα που αφηγούνται ιστορίες γυναικών που έδρασαν σε πολλαπλά μέτωπα: από την εκπαίδευση και την κοινωνική πρόνοια, μέχρι τη συμμετοχή τους σε εθνικούς αγώνες και την πολιτιστική ζωή. Η προσοχή θα δοθεί ιδιαιτέρως σε γυναικείες μορφές που, αν και διαδραμάτισαν καίριο ρόλο, παραμένουν συχνά στο περιθώριο της επίσημης ιστοριογραφίας. Μέσα από την προσεκτική επιλογή και σκηνοθετημένη παρουσίαση αυτών των τεκμηρίων, σκοπεύουμε να αναδείξουμε την επιμονή, τη δύναμη και την αφοσίωση των γυναικών της Ηπείρου, φωτίζοντας τις καθημερινές τους μάχες και τις σημαντικές τους προσφορές στην ευρύτερη πορεία της περιοχής προς την ελευθερία και την πρόοδο.
Η εκδήλωση φιλοδοξεί να αφυπνίσει την ιστορική μνήμη και να τιμήσει την κληρονομιά τους. Η παρουσίαση θα εμβαθύνει σε πτυχές της ιστορίας που μέχρι πρότινος είχαν ελάχιστα φωτιστεί, χάρη στην έρευνα και την επιμέλεια των ειδικών του Ιστορικού Αρχείου. Συγκεκριμένα, θα εξεταστούν η συμβολή γυναικείων οργανώσεων και συλλόγων στην κοινωνική συνοχή και την αντιμετώπιση των αναγκών της εποχής, η δράση γυναικών στην πνευματική ζωή, προωθώντας την εκπαίδευση και τις τέχνες, καθώς και η συμμετοχή τους σε κινήματα αντίστασης κατά τη διάρκεια πολεμικών συρράξεων. Θα αναδειχθούν οι ιστορίες γυναικών που, παρά τις αντιξοότητες και τους περιορισμούς της εποχής, κατάφεραν να διακριθούν και να αφήσουν το στίγμα τους, προσφέροντας ουσιαστική βοήθεια στην απελευθέρωση και την ανασυγκρότηση. Η εκδήλωση δεν θα περιοριστεί μόνο στην ανάδειξη γνωστών προσωπικοτήτων, αλλά θα δώσει έμφαση και σε άγνωστες ηρωίδες, γυναίκες του μόχθου και της αφοσίωσης, των οποίων οι πράξεις, αν και λιγότερο προβεβλημένες, υπήρξαν εξίσου σημαντικές για τη διαμόρφωση της τοπικής ταυτότητας και την εθνική υπόθεση.
Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να «διαβάσει» την ιστορία μέσα από τα μάτια αυτών των γυναικών. Η σύνδεση της επετείου της Απελευθέρωσης των Ιωαννίνων με την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας προσφέρει μια μοναδική οπτική γωνία για την κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης. Φέτος, η φετινή προσέγγιση στοχεύει στην ανάδειξη της σύνθετης ρόλου των γυναικών, υπογραμμίζοντας ότι η απελευθέρωση της πόλης και η εθνική ανάταση δεν αποτελούν μόνο ανδρικό επίτευγμα, αλλά το αποτέλεσμα της συλλογικής προσπάθειας, όπου οι γυναίκες διαδραμάτισαν καίριο, αν και συχνά παραγνωρισμένο, ρόλο. Μέσα από την παρουσίαση των σπάνιων τεκμηρίων, θα επιχειρηθεί μια πιο ολοκληρωμένη αφήγηση της περιόδου, ενσωματώνοντας τις εμπειρίες, τις αγωνίες και τις θυσίες των γυναικών. Αυτή η πρωτοβουλία του Ιστορικού Αρχείου – Μουσείου Ηπείρου αναμένεται να εμπλουτίσει την ιστορική αντίληψη, προάγοντας την ισότιμη αναγνώριση της συνεισφοράς όλων των μελών της κοινωνίας στο παρελθόν.
Οι επισκέπτες θα βιώσουν μια συγκινητική αναδρομή, θα μάθουν για άγνωστες ηρωίδες και θα αντιληφθούν πώς οι γυναικείες παρουσίες διαμόρφωσαν την πορεία της Ηπείρου, συμβάλλοντας στην εθνική μας ταυτότητα. Η εκδήλωση αποτελεί μια αφορμή για σκέψη και προβληματισμό γύρω από την ανάδειξη της γυναικείας ιστορίας.
